Veelgestelde vragen

Hieronder vind je de tien meest gestelde vragen over het project.

1. Wat is het doel van Hollandse Luchten?

Hollandse Luchten is een project over burgerwetenschap en het meten van de leefomgeving met sensortechnologie. Ons doel is om bewoners een platform te geven om het gesprek aan te gaan met instituties, experts en bedrijven en zo de fysieke leefomgeving te verbeteren. Het is tegelijkertijd een onderzoeksproject, hoe kunnen we het verbeteren van de fysieke leefomgeving mogelijk maken? Daarom zijn we de Hollandse Luchten Pilot begonnen met het onderdeel luchtkwaliteit.

Met het platform van Hollandse Luchten meten we de luchtkwaliteit en willen we de data toegankelijker maken door onder andere samen data te analyseren. Daarnaast werken we aan methoden die het makkelijker moeten maken voor mensen die geen expert zijn om zelf data te kunnen analyseren.

We willen leden van Hollandse Luchten meer inzicht geven in lokale luchtkwaliteit door hen in staat te stellen die zelf te meten. Door leden, experts, instituties en het bedrijfsleven bij elkaar te brengen, bouwen we aan meer kennis over luchtkwaliteit en het belang daarvan. Het project heeft daarnaast het doel om de drempel tussen bewoners, instituties, experts en het bedrijfsleven te verlagen, het moet een plek zijn waarin alle leden terecht kunnen met zorgen, vragen en ideeën over luchtkwaliteit. 

2. Wat meet Hollandse Luchten en hoe?

Hollandse Luchten meet de luchtkwaliteit met verschillende meettechnieken, waaronder betaalbare sensorkits zoals de Sodaq AIR en de experimentele HoLu-kits. 

De Sodaq AIR meet fijnstof (PM2.5), temperatuur en luchtvochtigheid. De HoLu-kits meten fijnstof (PM2,5 en PM10). Er zijn ook een aantal HoLu-kits die ook stikstofdioxide (NO2) in kaart brengen. In de loop van het project wordt onderzocht of metingen van NO2 met Palmesbuisjes door de GGD Amsterdam kunnen worden toegevoegd aan de dataset. 

De data van de officiële meetstations van Luchtmeetnet worden ook op de kaart gevisualiseerd.

Hollandse Luchten is een experimenteel project waarin er onderzoek wordt gedaan naar de kwaliteit van sensordata en hoe je deze het beste kunt inzetten.

Alle data zijn indicatief en hebben geen juridische betekenis.

2a. Waarom worden er burgerwetenschapssensoren ingezet naast het officiële meetnetwerk?

De officiële meetstations geven nauwkeurige maar plaatsgebonden data en dus een globaal beeld van de luchtkwaliteit in Nederland. Luchtkwaliteit kan echter sterk verschillen per locatie en tijdstip. Hollandse Luchten vult de officiële metingen aan met burgermetingen van luchtkwaliteit. Met betaalbare en toegankelijke open-source sensoren kan de luchtkwaliteit in de deelnemende gemeenten fijnmazig worden gemeten. We kunnen daardoor een beter idee krijgen van hoe de vervuiling zich verspreidt. De combinatie van data van betaalbare sensorkits en officiële metingen kan nuttige inzichten geven in bijvoorbeeld pieken en patronen. Dit vormt de basis voor dialoog en aanvullend onderzoek. Op deze manier kan burgerwetenschap lokale problematiek aankaarten en biedt het data om verandering teweeg te brengen.

3. Voor wie is Hollandse Luchten en hoe meld ik me aan?

Hollandse Luchten is een initiatief van de provincie Noord-Holland. Een aantal gemeenten in Noord-Holland hebben zich aangemeld om mee te doen aan het project (zie Meetgroepen).

Als jij in een van deze gebieden woont kan je meedoen met het project. Neem hiervoor contact op met de relevante meetgroep. Je kunt lid worden van Hollandse Luchten op verschillende manieren. Er bestaat de mogelijkheid om (samen met buurtgenoten) een sensor te beheren. Ook kun je als lid van de meetgroep meedenken over meetvragen en het meetplan, deelnemen aan gemeenschappelijke data-analyse sessies en activiteiten organiseren voor/met de meetgroep. 

Alle data uit Hollandse Luchten is openbaar en beschikbaar om te downloaden en te analyseren. Verder zijn bijeenkomsten in het project ook publiek toegankelijk. In deze bijeenkomsten worden de doelen en meetvragen bepaald, de sensoren in elkaar gezet, nagedacht over data-analyse en meer. Deze bijeenkomsten bieden dus de mogelijkheid om veel te leren over luchtkwaliteit en het meten daarvan. Een overzicht van de verschillende bijeenkomsten is te zien in de agenda. U kunt zich ook opgeven voor de nieuwsbrief van Hollandse Luchten waarin informatie verstuurd zal worden over het huidige project en updates vanuit onze partners of andere burgerwetenschapsinitiatieven. 

3a. Kan ik met Hollandse Luchten meedoen als ik niet in een van de gebieden woon waarin een meetgroep actief is?

Als er in jouw gemeente geen Hollandse Luchten meetgroep is, kun je naar publieke bijeenkomsten van andere meetgroepen komen. Ook kan je zelf met de open data aan de slag gaan. Daarnaast zijn er andere mogelijkheden om je meer te verdiepen in de kwaliteit van de leefomgeving. Op verschillende andere plekken in Nederland zijn er initiatieven waar je bij aan kan sluiten. Kijk hiervoor op https://www.samenmetenaanluchtkwaliteit.nl/projecten.

Als u zelf wilt meten is het ook mogelijk om een sensor aan te schaffen. Instructies hiervoor staan op deze site: https://sensor.community/en/sensors/. Let op, deze sensor moet u zelf in elkaar zetten. Je kunt deze sensor vervolgens aanmelden op sensor.community. Kijk ook op https://www.samenmetenaanluchtkwaliteit.nl/zelf-meten-0/hoe-kan-ik-zelf-luchtkwaliteit-meten voor tips en tricks om zelf te meten.

3b. Wil je dat Hollandse Luchten ook in jouw gemeente een meetgroep start?

Dan kun je je aanmelden via het contactformulier. De huidige fase van het onderzoek loopt tot eind 2023, in deze periode zullen er geen nieuwe meetgroepen meer starten. Daarna zal het project worden geëvalueerd en zal er worden besloten tot mogelijke uitbreiding. 

4. Hoe lang duurt dit project en wat gebeurt er tijdens die periode?

Hollandse Luchten is begonnen in 2018 als pilot en heeft zich in de eerste fase ontwikkeld tot een burgermeetnetwerk met meetgroepen in de IJmond, Zaanstad en Amsterdam-Noord (Buiksloterham). Vanaf 2022 starten nieuwe meetgroepen in Haarlem en de Gooi en Vechtstreek, worden de meetgemeenschappen in de IJmond en Zaanstad uitgebreid en wordt de pilot in Buiksloterham afgerond. De meetperiode in de nieuwe groepen start in het najaar 2022 en duurt tot eind 2023. Eind 2023 zal het project worden geëvalueerd en zal er worden besloten tot mogelijke uitbreiding of afronding.

Zie pagina over Hollandse Luchten voor een overzicht van wat er tot nu toe is gebeurd in het project. 

Tijdens de komende meetperiode maken alle meetgroepen een meetplan op basis van meetvragen van de deelnemers. Hierna gaan ze aan de slag met sensoren die op strategische plekken in het meetgebied worden opgehangen om de opgestelde meetvragen te kunnen beantwoorden. Na ongeveer drie maanden vindt een eerste data-analyse plaats. Na een jaar meten, vindt een afsluitende data-analyse en evaluatie van de meetperiode plaats. In de tussentijd kunnen meetgroepen samen activiteiten organiseren (op basis van de activiteiten menukaart) of op een andere manier communiceren over hun metingen.

5. Wat wordt er met de data die we verzamelen gedaan?

Allereerst kun je zelf aan de slag met de data om jouw meetvraag te beantwoorden. Deze is open toegankelijk via de kaart van Hollandse Luchten. Op elk van de meetstations op de kaart kan je klikken om de meetdata van de afgelopen tijd te zien. Ook kun je de data van andere sensoren bekijken en vergelijken met je eigen sensor. Weet je niet goed hoe je zelf vragen kan beantwoorden met de data? Kom dan naar een van de data-analyse workshop om jou meetvraag onder begeleiding van een data-expert te beantwoorden.

Alle data die we verzamelen is openbaar beschikbaar. Niet alleen op de kaart op deze website, maar ook via Knowyourair, het dataplatform van SODAQ, en het Samen Meten-platform van RIVM. De kaart op de website visualiseert ook de data van de officiële meetstations van Luchtmeetnet. Deze officiële meetstations worden voor referentiedoeleinden gebruikt.

De Sodaq AIR en de HoLu-kits maken gebruik van relatief nieuwe technologie: we onderzoeken hoe we deze technologie kunnen inzetten om verbeteren van de fysieke leefomgeving mogelijk te maken. De data die de meetstations van Hollandse Luchten verzamelen zal door de provincie worden gebruikt voor onderzoeksdoeleinden. Het RIVM doet op basis van de burgerwetenschapsdata onderzoek naar de kwaliteit van de sensoren.

6. Hoe werkt mijn sensor?

In Hollandse Luchten hebben we gebruik gemaakt van twee verschillende sensoren.

Vanaf najaar 2022 meten we met de Sodaq AIR: Instructies gebruik SODAQ AIR voor Hollandse Luchten. Meer informatie over de Sodaq AIR vind je op deze pagina: https://hollandse-luchten.org/sodaq-air/

Tot en met 2022 werden de metingen gedaan middels de HoLu-kits. De handleiding vind je hier: HoLu-kit v2 Gebruikshandleiding. Let op: vanaf 1 december 2022 worden de HoLu’s niet langer ondersteund. Je kan je HoLu inleveren bij de startbijeenkomsten in de IJmond en Zaanstad. Binnenkort volgt ook een proces voor het thuis recyclen van de onderdelen. 

7. Wat betekenen de fijnstofmetingen voor de luchtkwaliteit?

Om te kunnen zeggen waneer de luchtkwaliteit slecht is hebben de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) en het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) onderzoek gedaan naar de relatie tussen luchtkwaliteit en gezondheidseffecten. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een luchtkwaliteitsindex voor Nederland. Deze resultaten staan in de onderstaande tabel.

Gevoelige groepen krijgen daar eerder last van vergeleken met de overige bevolking. Het RIVM geeft als de luchtkwaliteitsindex slecht aangeeft onder bepaalde omstandigheden een waarschuwing voor smog af, die is bestemd voor gevoelige groepen. Als de luchtkwaliteit nog verder verslechterd, geeft het RIVM een smogalarm af dat geldt voor de gehele bevolking. Zie hiervoor de RIVM website over smog. Bij luchtwegklachten kunt u terecht bij de GGD of bij de huisarts.

Fijnstof is in principe altijd schadelijk (behalve misschien als het zeezout is), dus er is geen waarde aan te geven waarbij fijnstof geen schade kan berokkenen. Wel is het zo dat minder fijnstof minder schade toebrengt. Een verlaging van de hoeveelheid fijnstof is dus altijd winst. 

De normen voor de hoeveelheid fijnstof in de lucht worden bepaald door de Europese Unie. Er zijn normen voor jaargemiddelden en voor daggemiddelden (pieken). Voor fijnstof (PM10) mag het jaargemiddelde niet hoger zijn dan 40 μg/m3. Daarnaast mag het daggemiddelde jaarlijks maximaal 35 keer hoger zijn dan 50 μg/m3. Voor PM2.5 geldt een maximaal jaargemiddelde van 20 μg/m3. 

Voor de jaargemiddelden gaan we voor fijnstof in Nederland niet over de Europese norm heen, ook niet in regio IJmond. Vraag bijvoorbeeld op Luchtmeetnet rapportages over de jaargemiddelde dagwaarde van PM2.5 aan.

8. Wat wordt er gedaan om de luchtkwaliteit te verbeteren?

Het RIVM monitort de luchtkwaliteit onder andere om te kijken of beleid op het gebeid van luchtkwaliteit effect heeft, en om beleidsmakers informatie te geven waar de knelpunten zitten. 

Om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren is door het voormalige ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) opgezet. In het NSL werken de Rijksoverheid en decentrale overheden samen om te zorgen dat Nederland overal aan de grenswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide zal voldoen. Zie voor meer info de RIVM monitor voor het NSL.

Daarnaast is in 2020 ook het Schone Luchten Akkoord geïnitieerd door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het doel van het Schone Lucht Akkoord is om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het is een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten. Samen streven de deelnemende partijen naar een gezondheidswinst van minimaal 50 procent in 2030 ten opzichte van 2016.

Inmiddels hebben alle 12 provincies en al 90 gemeenten het akkoord getekend. Gemeenten die het akkoord nog niet hebben ondertekend maar wel willen meedoen kunnen zich op elk moment  aansluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Meer informatie vind je hier: https://www.schoneluchtakkoord.nl

9. Wie doen er mee aan Hollandse Luchten?

Hollandse Luchten is een initiatief van de Provincie Noord-Holland. Het wordt uitgevoerd door meerdere partners: GGD Amsterdam; RIVM; SmartCity Haarlem; TNO; en Waag Future Lab.

Het project vindt plaats op verschillende plekken in Noord-Holland. Hiervoor werken we samen met gemeenten, omgevingsdiensten en GGDs in de regio Gooi en Vechtstreek, in de regio IJmond, gemeente Haarlem en gemeente Zaanstad. 

Daarnaast voert GLOBE Nederland in het kader van Hollandse Luchten een scholenprogramma uit met zes verschillende scholen in Beverwijk, Hilversum, IJmuiden en Zaanstad.

10. Mijn vraag staat er niet bij. Kan ik contact met jullie opnemen?

Het is mogelijk om contact op te nemen via het contactformulier. Je kan je vraag ook stellen op het forum van Samen Meten (LINK).