Van 4 maart tot de avond van 10 maart registreerden de sensoren van burgerwetenschappers in Nederland – waaronder die van het project Hollandse Luchten – opvallend hoge concentraties fijnstof (PM2,5), met pieken tot ver boven de 50 µg/m3. Maar wat veroorzaakte deze pieken? Werd het veroorzaakt door het Saharazand dat over Nederland trok, zoals ook in de media werd gemeld? Of was er iets anders aan de hand?
In deze video zie je hoe de sensoren rood kleuren.
De wolk van Saharazand was goed zichtbaar door de oranje gloed in de lucht. Onze vraag was echter of dit zand ook verantwoordelijk was voor de gemeten pieken in de fijnstofconcentraties bij de sensoren van Hollandse Luchten. Hoeveel van het Saharazand bereikte het aardoppervlak, en had het invloed op de gemeten fijnstofwaarden?
Wat zeggen de metingen?
Omdat Saharazand meestal uit grovere deeltjes (PM10) bestaat, hebben we ook de PM10 metingen bij het referentiestation in Zaandam (Wagenschotpad) geanalyseerd (zie figuur 1). Hier waren inderdaad pieken tot 60 µg/m³ zichtbaar.
Naast PM10 steeg ook de PM2.5-concentratie aanzienlijk bij hetzelfde meetstation (zie figuur 2).
Wat is de rol van Saharazand?
Om te beoordelen of Saharazand verantwoordelijk was voor de fijnstofpieken, hebben we gekeken naar de verhouding tussen PM2.5 en PM10. Deze verhouding geeft een indicatie van de herkomst van het fijnstof.
Een verhouding van ongeveer 0,9 wijst vaak op fijnstof dat ontstaat door verbrandingsprocessen en/of Secundair Anorganisch Aerosol (SIA).
Een verhouding van minder dan 0,3 duidt eerder op grovere deeltjes, zoals opwaaiend stof (bijvoorbeeld Saharazand).
Uit de tijdserie van de officiële PM2,5- en PM10-metingen blijkt dat de verhouding rond de 0,9 lag. Dit betekent dat het fijnstof in dit geval voornamelijk uit kleinere deeltjes bestond, en niet uit grof Saharazand.
Wat is SIA?
SIA, ofwel Secundair Anorganisch Aerosol, is een type fijnstof dat ontstaat door chemische reacties in de lucht. Het wordt gevormd uit gassen zoals ammoniak (NH₃), stikstofoxiden (NOₓ) en zwaveldioxide (SO₂), die vrijkomen door menselijke activiteiten zoals landbouw, verkeer en industrie. Onder bepaalde omstandigheden – zoals kou en mist, zoals bijvoorbeeld in de nacht van 6 op 7 maart – reageren deze gassen en vormen ze heel kleine deeltjes die samen SIA vormen.
Conclusie
Hoewel Saharazand wel degelijk boven Nederland aanwezig was, bevond het zich vooral op grotere hoogte (2-3 km boven het aardoppervlak, zoals bevestigd door het KNMI). De pieken in de fijnstofmetingen aan het oppervlak lijken voornamelijk te zijn veroorzaakt door een toename van SIA, en niet door het Saharazand.
Achtergrondinformatie
Wil je meer leren over luchtkwaliteit en de verschillende soorten fijnstof? Hieronder staan enkele nuttige bronnen en verduidelijkingen:
- Europese luchtkwaliteitsmodellen: Er zijn modellen beschikbaar die de concentraties van fijnstof (PM) in de lucht simuleren. Deze modellen geven een beeld van de verspreiding en samenstelling van fijnstof in Europa. De resultaten hiervan, zoals de gemodelleerde PM2,5-concentratie voor de tweede week van maart 2026, zijn hier beschikbaar.
- Bijdrage van verschillende bronnen: Voor verschillende bronnen van fijnstof, zoals stof (Dust) en Secundair Anorganisch Aerosol (SIA), worden ook de concentratiebijdragen gesimuleerd. Je kunt de resultaten hiervan bekijken via de Copernicus Atmosphere Monitoring Service.
- Voor details over de gezondheidseffecten van fijn stof zie: Luchtkwaliteit – fijn stof | RIVM; Meer over Secundair Fijn stof, zie: Luchtverontreinigende stoffen reacties en atmosferische processen | RIVM